Visuele of auditieve bilaterale stimulatie bij EMDR
Bilaterale stimulatie is het deel van EMDR dat om “duale aandacht” draait. Terwijl de cliënt een herinnering in gedachten houdt, richt hij of zij de aandacht ook op een prikkel die links en rechts afwisselt. Oogbewegingen waren de oorspronkelijke vorm; auditieve tonen en tactiele tikken kwamen later. Deze handleiding vergelijkt de mogelijkheden en legt uit wanneer je welke gebruikt.
De drie hoofdsoorten
- Visueel (oogbewegingen): de cliënt volgt met de ogen een bewegend doel, meestal horizontaal. Dit is de vorm die Francine Shapiro oorspronkelijk beschreef.
- Auditief: afwisselende geluiden in het linker- en rechteroor, via een koptelefoon.
- Tactiel: afwisselende tikjes op de handen of knieën. Die kunnen van de therapeut komen, van de cliënt zelf (de “vlinderknuffel”) of van trillende pulsers die de cliënt in de handen houdt.
Wat het onderzoek zegt
De belangrijkste verklaring voor de werking van bilaterale stimulatie is de werkgeheugentheorie. Een herinnering in gedachten houden en tegelijk een belastende taak doen, concurreren om het beperkte werkgeheugen. Daardoor voelt de herinnering daarna minder levendig en minder emotioneel als je haar weer oproept.
In een bekende laboratoriumstudie vonden van den Hout en collega's (2011) dat oogbewegingen het werkgeheugen zwaarder belastten dan piepjes en de levendigheid van herinneringen sterker verminderden. Een meta-analyse van Lee en Cuijpers (2013) vond ook dat oogbewegingen bijdragen aan het effect van EMDR.
In de praktijk betekent dit:
- Oogbewegingen zijn een logische standaardkeuze. Daar is het meeste onderzoek naar gedaan.
- Auditieve en tactiele stimulatie zijn veelgebruikte alternatieven, maar er is minder bewijs dat ze even effectief zijn.
- De juiste belasting verschilt per persoon. Is de taak te makkelijk, dan doet hij misschien weinig. Is hij te zwaar, dan kan de cliënt de herinnering niet vasthouden.
Naast elkaar
| Visueel | Auditief | Tactiel | |
|---|---|---|---|
| Geschikt voor | Standaardkeuze; meeste onderzoek | Cliënten met vermoeide ogen of een klein scherm, of die liever de ogen sluiten | Werk in de praktijkruimte; zelfregulatie (vlinderknuffel) |
| Online | Werkt goed op een laptop of groter scherm | Werkt heel goed met een koptelefoon | Alleen als de cliënt zelf tikt |
| Let op | Vermoeide of droge ogen, contactlenzen, oogproblemen | Zonder koptelefoon horen beide oren beide kanten | Op afstand is het tempo lastig te sturen |
Wanneer je wisselt of combineert
- Vermoeide ogen of hoofdpijn, of de cliënt kan het doel niet soepel volgen: stap over op geluid.
- De verwerking loopt vast (de cliënt blijft rondjes draaien rond hetzelfde beeld of gevoel): verander de richting, snelheid of soort stimulatie. Dat is een standaardinterventie in de EMDR-praktijk.
- Visueel en auditief combineren: sommige therapeuten gebruiken beide tegelijk, bijvoorbeeld om een cliënt te helpen in het hier en nu te blijven. Er is weinig onderzoek dat combinaties vergelijkt, dus zie het als een klinische keuze en kijk aan de SUD wat werkt.
Snelheid en patroon
- Snelheid: bij de verwerking (desensitisatie) gebruik je meestal snellere sets. Bij werk met hulpbronnen, zoals het installeren van een veilige plek, gebruik je langzamere, kortere sets.
- Patroon: horizontaal is de standaard. Verticale, diagonale of achtvormige bewegingen zijn nuttige variaties, vooral als de verwerking stilvalt.
Instellen in Remote EMDR
- Visueel: kies snelheid, patroon (links-rechts, op-neer, achtvorm of willekeurig), balgrootte, kleur en achtergrond.
- Auditief: zet het geluid aan en kies een van de acht beschikbare geluiden: piep, zachte toon, tik, houtblok, belletje, waterdruppel, zachte trom of zoef. Het geluid beweegt gelijk met de bal van links naar rechts. Vraag je cliënt een koptelefoon op te zetten. Je kunt het geluid ook op je eigen scherm afspelen; gebruik dan een koptelefoon, zodat het niet in je videogesprek doorklinkt.