Stymulacja bilateralna w EMDR: wzrokowa czy słuchowa?
Stymulacja bilateralna to element „podwójnej uwagi” w EMDR. Klient przywołuje wspomnienie i jednocześnie śledzi bodziec, który przesuwa się naprzemiennie w lewo i w prawo. Pierwotną formą były ruchy oczu, a dźwięki i bodźce dotykowe pojawiły się później. Ten poradnik porównuje dostępne opcje i podpowiada, kiedy którą wybrać.
Trzy główne rodzaje
- Wzrokowa (ruchy oczu): klient wodzi wzrokiem za poruszającym się punktem, zwykle w poziomie. W takiej formie metodę opisała pierwotnie Francine Shapiro.
- Słuchowa: naprzemienne dźwięki w lewym i prawym uchu, przez słuchawki.
- Dotykowa: naprzemienne stukanie w dłonie lub kolana. Stukać może terapeuta, sam klient („uścisk motyla”) albo trzymane w dłoniach wibrujące pulsatory.
Co mówią badania
Najlepiej udokumentowane wyjaśnienie działania stymulacji bilateralnej to teoria pamięci roboczej. Przywoływanie wspomnienia i jednoczesne wykonywanie wymagającego zadania konkurują o ograniczone zasoby pamięci roboczej. W efekcie wspomnienie przywołane później jest mniej wyraziste i słabiej nacechowane emocjami.
W znanym badaniu laboratoryjnym van den Hout i współpracownicy (2011) wykazali, że ruchy oczu mocniej obciążały pamięć roboczą niż sygnały dźwiękowe i silniej zmniejszały wyrazistość wspomnień. Metaanaliza Lee i Cuijpersa (2013) również wskazuje, że ruchy oczu zwiększają skuteczność EMDR.
W praktyce oznacza to, że:
- Ruchy oczu to rozsądny punkt wyjścia. Mają za sobą najwięcej badań.
- Stymulacja słuchowa i dotykowa są powszechnie stosowanymi alternatywami, ale dowodów na ich równą skuteczność jest mniej.
- Optymalne obciążenie jest indywidualne. Zbyt łatwe zadanie może niewiele dać, a zbyt trudne sprawi, że klient nie utrzyma wspomnienia w uwadze.
Porównanie
| Wzrokowa | Słuchowa | Dotykowa | |
|---|---|---|---|
| Kiedy | Domyślny wybór; najwięcej badań | Zmęczone oczy, mały ekran, klient woli zamknąć oczy | Sesje stacjonarne; samouspokajanie (uścisk motyla) |
| Online | Dobrze działa na laptopie lub większym ekranie | Bardzo dobrze działa ze słuchawkami | Tylko gdy klient stuka sam |
| Uwaga na | Zmęczenie oczu, suchość, soczewki kontaktowe, wady wzroku | Bez słuchawek oba uszy słyszą obie strony | Trudno kontrolować tempo zdalnie |
Kiedy zmienić lub połączyć rodzaje stymulacji
- Zmęczenie oczu, ból głowy albo klient nie nadąża płynnie za punktem: przejdź na dźwięk.
- Przetwarzanie utknęło (klient wraca w kółko do tego samego obrazu lub uczucia): zmień kierunek, prędkość albo rodzaj stymulacji. To standardowa interwencja w praktyce EMDR.
- Łączenie wzroku i dźwięku: niektórzy terapeuci stosują oba jednocześnie, na przykład żeby klient był bardziej obecny „tu i teraz”. Badań porównujących takie połączenia jest niewiele, więc traktuj to jako decyzję kliniczną i sprawdzaj efekt na skali SUD.
Prędkość i wzór ruchu
- Prędkość: przy przetwarzaniu (odwrażliwianiu) zwykle stosuje się szybsze serie. Przy pracy z zasobami, na przykład instalowaniu bezpiecznego miejsca, stosuje się serie wolniejsze i krótsze.
- Wzór ruchu: standardem jest ruch poziomy. Ruch pionowy, ukośny lub ósemka to przydatne warianty, zwłaszcza gdy przetwarzanie stoi w miejscu.
Ustawienia w Remote EMDR
- Wzrokowa: wybierz prędkość, wzór ruchu (lewo–prawo, góra–dół, ósemka lub losowo), rozmiar i kolor kulki oraz tło.
- Słuchowa: włącz dźwięk i wybierz jeden z ośmiu: sygnał, łagodny ton, stuknięcie, drewniany klocek, dzwonek, kropla wody, miękki bęben albo szum. Dźwięk przesuwa się między lewym a prawym kanałem razem z kulką. Poproś klienta o słuchawki. Dźwięk możesz też odtwarzać u siebie; użyj wtedy słuchawek, żeby nie trafiał do rozmowy wideo.