Spokojne miejsce, pojemnik i zasoby: faza przygotowania w EMDR

Dlaczego przygotowanie jest pierwsze

Przetwarzanie może chwilowo wywołać silne emocje i odczucia w ciele. Klient, który nie potrafi się uspokoić, może zostać zalany emocjami, zdysocjować albo zacząć unikać, a praca staje w miejscu. Przygotowanie poszerza okno tolerancji klienta i daje Wam obojgu narzędzia do bezpiecznego zamknięcia niedokończonej sesji. Przy pojedynczej, niedawnej traumie może wystarczyć jedna sesja. Przy traumie złożonej lub rozwojowej trwa to znacznie dłużej.

Ćwiczenie spokojnego miejsca

Protokół spokojnego (bezpiecznego) miejsca jest częścią standardowej fazy przygotowania w EMDR. Kolejne kroki:

1. Obraz. Poproś klienta o miejsce, prawdziwe lub wyobrażone, w którym czuje spokój lub odprężenie. Nie musi być w pełni bezpieczne. Dla niektórych klientów poczucie bezpieczeństwa nie jest jeszcze dostępne i wystarczy spokój.
2. Emocje i odczucia. Zapytaj, co widzi, słyszy i czuje zapachowo, jakie emocje odczuwa i gdzie w ciele zauważa przyjemne odczucie.
3. Wzmocnienie. Pomóż wydobyć szczegóły zmysłowe i wzmocnić przyjemne odczucie.
4. Stymulacja bilateralna. Gdy klient utrzymuje obraz i odczucie, dodaj krótką serię wolnych ruchów, około 4–8 przejść. Zapytaj, co zauważa. Powtórz kilka razy, dopóki odczucie się wzmacnia.
5. Słowo-klucz. Poproś o słowo pasujące do miejsca, np. „plaża” albo „las”, i połącz je z obrazem podczas kolejnej krótkiej, wolnej serii.
6. Samodzielne przywoływanie. Klient przywołuje miejsce za pomocą słowa, bez Twojej pomocy.
7. Przywoływanie przy dyskomforcie. Klient myśli o drobnej irytującej sytuacji, zauważa, jak się z tym czuje, a potem za pomocą słowa wraca do spokojnego miejsca. Ćwiczcie, aż to zadziała.

Uwaga: jeśli do spokojnego miejsca wkracza negatywny materiał, zatrzymaj stymulację bilateralną. Szybkie lub długie serie mogą zamienić pracę z zasobami w przetwarzanie. Jeśli miejsce wciąż się „zanieczyszcza”, wybierzcie inne albo sięgnijcie po inny zasób, np. kojącą osobę, zwierzę lub przedmiot.

Ćwiczenie pojemnika

Pojemnik pomaga klientowi odłożyć trudny materiał do następnej sesji. Klient wyobraża sobie pojemnik na tyle mocny, by pomieścić to, co zostało: sejf, skarbiec, szczelnie zamknięte pudło. Wyobraża sobie, że wkłada do niego trudne obrazy, dźwięki, uczucia i myśli, zamyka go i odstawia w miejsce, gdzie nie przeszkadza. Materiał nie znika; czeka, aż wspólnie się nim zajmiecie.

Pojemnik jest szczególnie przydatny w fazie 7, przy zamknięciu, gdy praca nad wspomnieniem nie jest ukończona. Ćwiczcie go w fazie przygotowania, gdy nic nie jest jeszcze na szali. Podczas instalowania pojemnika nie stosuj stymulacji bilateralnej albo tylko krótkie i wolne serie, żeby nie zacząć przetwarzać tego, co do niego trafia.

Rozwijanie i instalowanie zasobów (RDI)

RDI opisali Deborah Korn i Andrew Leeds (2002) jako metodę na etap stabilizacji w terapii klientów ze złożonym PTSD. Wzmacnia konkretne cechy potrzebne klientowi, takie jak odwaga, spokój czy umiejętność stawiania granic. Zasób może pochodzić z:

• Doświadczeń mistrzostwa: wspomnienia chwili, w której klient miał daną cechę.
• Relacji: osoby, prawdziwej lub fikcyjnej, która uosabia tę cechę, albo kogoś, kto klienta wspiera.
• Symboli i metafor: obrazu, zwierzęcia lub przedmiotu, który ją reprezentuje.

Klient przywołuje zasób z jak największą liczbą szczegółów zmysłowych, a Ty dodajesz krótkie, wolne serie, dopóki pozytywne odczucie rośnie. Oryginalna publikacja przedstawiała dwa studia przypadków, więc dowody są wstępne, ale RDI jest szeroko stosowane w praktyce.

Inne narzędzia samoregulacji

• Oddech: spokojne oddychanie z wydechem dłuższym niż wdech.
• Uziemienie przez zmysły: wymień 5 rzeczy, które widzisz, 4, których możesz dotknąć, 3, które słyszysz, 2, które czujesz zapachowo, i 1, którą czujesz smakiem.
• Uścisk motyla: naprzemienne stukanie w ramiona lub obojczyki, opracowane przez Lucinę Artigas i Ignacio Jarero. Klient może stosować je samodzielnie między sesjami.
• Strumień światła: klient wyobraża sobie kojące światło wpływające do miejsca w ciele, w którym czuje napięcie. Często stosuje się je przy zamknięciu sesji.

Ustawienia do pracy z zasobami w Remote EMDR

• Wolna prędkość, krótkie serie. Pozwól kulce przejść kilka razy, a potem naciśnij Stop. Serie przy pracy z zasobami są dużo krótsze i wolniejsze niż przy przetwarzaniu.
• Spokojne tła. Pasek narzędzi oferuje spokojne sceny, takie jak ocean, las czy noc. Niektórym klientom łatwiej utrzymać spokojne miejsce przy wyciszonym tle, inni wolą jednolity kolor.
• Łagodne dźwięki. Jeśli używasz dźwięku bilateralnego, łagodny ton albo kropla wody są delikatniejsze niż sygnał.
• Ćwiczenie w domu. Zachęcaj klienta, by między sesjami ćwiczył spokojne miejsce i słowo-klucz, bez stymulacji bilateralnej albo z uściskiem motyla.

Kiedy klient jest gotowy do przetwarzania?

Nie ma jednego testu, ale pomocne sygnały to:

• klient potrafi przywołać spokojne miejsce lub inny zasób i zauważyć zmianę w ciele,
• potrafi za pomocą pojemnika lub uziemienia obniżyć umiarkowany poziom dyskomfortu,
• rozumie sygnał stopu i z niego korzysta,
• jego sytuacja życiowa jest na tyle stabilna, by udźwignąć to, co może pojawić się między sesjami.

Jeśli tych elementów jeszcze brakuje, poświęć więcej czasu na przygotowanie albo omów przypadek z superwizorem.