EMDR w drugim języku: praca z ekspatami i klientami dwujęzycznymi

Wspomnienia są związane z językiem, w którym powstały

W klasycznym badaniu Marian i Neisser (2000) rozmawiali z dwujęzycznymi osobami mówiącymi po rosyjsku i angielsku, które wyemigrowały do Stanów Zjednoczonych. Podczas wywiadu po rosyjsku przywoływały więcej doświadczeń z rosyjskojęzycznego okresu życia, a po angielsku więcej z okresu anglojęzycznego. Nazywa się to przypominaniem zależnym od języka: do wspomnienia łatwiej dotrzeć w języku, w którym zostało przeżyte.

Drugi język może dawać dystans

Wiele osób dwujęzycznych mówi, że emocjonalne słowa uderzają mocniej w ich pierwszym języku. Potwierdzają to badania laboratoryjne. W badaniu Caldwell-Harris i Ayçiçeği-Dinn (2009) emocjonalne zwroty w języku obcym wywoływały słabszą reakcję skórno-galwaniczną, czyli fizjologiczny wskaźnik pobudzenia, niż emocjonalne zwroty w języku ojczystym uczestników.

W odniesieniu do samej traumy badanie Schwanberg (2010) z udziałem dwujęzycznych pacjentów mówiących po hiszpańsku i angielsku, z traumą z dzieciństwa, wykazało, że w pierwszym języku dostęp do traumatycznych wspomnień był bardziej intensywny.

Ten dystans może jednocześnie pomagać i przeszkadzać. Pozwala mówić o czymś, co wydaje się nie do zniesienia. Jednak w EMDR, gdzie wspomnienie musi zostać wystarczająco aktywowane, by mogło zostać przetworzone, praca wyłącznie w drugim języku może zostawić część wspomnienia nietkniętą.

Włączanie pierwszego języka do pracy EMDR

W artykule klinicznym w Journal of EMDR Practice and Research Ateş-Barlas (2022) opisuje, jak włączyć pierwszy język klienta do standardowego protokołu EMDR, nawet jeśli terapeuta tego języka nie zna. Praktyczne możliwości, które z tego wynikają:

• Zapytaj, w jakim języku wspomnienie „żyje”. Jakim językiem wtedy mówiono? W jakim języku mówią głosy we wspomnieniu?
• Pozwól klientowi sformułować negatywne i pozytywne przekonanie w pierwszym języku i przetłumaczyć je dla Ciebie. Przekonanie typu „jestem nic niewart” może brzmieć zupełnie inaczej w języku, w którym usłyszał je po raz pierwszy.
• Pozwól klientowi myśleć w pierwszym języku podczas serii. Stymulacja bilateralna w ogóle nie wymaga języka. Tylko krótkie relacje między seriami muszą być we wspólnym języku.
• Sprawdź ponownie w pierwszym języku. Jeśli podczas pracy w drugim języku SUD spadł do 0, poproś klienta, by jeszcze raz przywołał wspomnienie słowami z pierwszego języka. Może ujawnić się pozostały dyskomfort.
• Świadomie wykorzystuj język do regulacji. Jeśli klient zostaje zalany emocjami, powrót do wspólnego języka może pomóc nabrać dystansu i wrócić do teraźniejszości.

Ekspaci: nie tylko język

U ekspatów język splata się z innymi sprawami: tęsknotą za domem, kulturowymi normami wyrażania emocji, rodziną daleko, a czasem z historią migracji i związanymi z nią stratami.

• Wspomnienie z domu może nieść ze sobą cały kontekst kulturowy. Daj klientowi przestrzeń, by go wyjaśnić, bez konieczności tłumaczenia każdego szczegółu.
• Szablony przyszłości często dotyczą sytuacji w dwóch krajach, np. wizyty w domu albo rozmowy z rodziną w pierwszym języku.
• Obecne wyzwalacze mogą być specyficzne dla życia za granicą: urzędy w języku, którego nie opanowało się w pełni, poczucie bycia obcym, oddalenie od wsparcia w kraju.
• Terapeuta mówiący pierwszym językiem klienta nie zawsze jest dostępny, a czasem nawet nie jest preferowany. Niektórzy klienci świadomie wybierają terapię w drugim języku. Oba wybory są w porządku; warto o nich otwarcie porozmawiać.

Praca online ułatwia wielojęzyczne EMDR

Sesje online poszerzają wybór terapeuty. Polski ekspat w Holandii może bez dojazdów pracować z polskojęzycznym terapeutą EMDR albo z holenderskim terapeutą po angielsku. Sama stymulacja bilateralna działa tak samo w każdym języku, a interfejs Remote EMDR jest dostępny po polsku i angielsku.

Przy klientach dwujęzycznych więcej uwagi wymagają też skale: zobacz, jak korzystać ze skal SUD i VoC.