EMDR op afstand: een praktische handleiding
Online EMDR begon tijdens COVID-19 als noodoplossing. Inmiddels is het in veel praktijken gewoon onderdeel van het werk. Het protocol zelf verandert niet als je op afstand werkt: de acht fasen, de keuze van de doelherinneringen (targets), SUD en VoC blijven hetzelfde. De praktische kant verandert wel. Je moet bepalen hoe de cliënt de bilaterale stimulatie krijgt, hoe je hem of haar via een camera volgt en wat je doet als er iets misgaat. Over die praktische kant gaat deze handleiding.
Werkt online EMDR?
Er is minder onderzoek gedaan naar EMDR op afstand dan naar EMDR in de praktijkruimte, maar er komt steeds meer bij. Een systematische review in Frontiers in Psychiatry bekeek 16 studies met 1.231 deelnemers. Die studies gingen over individuele en groeps-EMDR op afstand en over computerprotocollen die cliënten zelf doorlopen, en samen lieten ze een veelbelovende afname zien van PTSS-klachten, angst en depressie. De auteurs wijzen ook op de beperkingen: kleine steekproeven, weinig controlegroepen en veel zelfrapportage. In de praktijk bieden veel EMDR-therapeuten inmiddels standaard online sessies aan, met een paar aanpassingen die je hieronder leest.
Wat je nodig hebt
- Een videobelplatform dat je al gebruikt voor de gesprekken: de anamnese, de voorbereiding, SUD/VoC en de afsluiting. Kies er een dat voldoet aan je privacyverplichtingen (de AVG in de EU).
- Een aparte tool voor bilaterale stimulatie die de cliënt in de browser opent. Een bewegende stip delen via schermdeling in een videogesprek werkt slecht: door compressie en weggevallen beelden hapert de beweging, en de cliënt ziet je hele bureaublad.
- Wat de cliënt nodig heeft: een laptop of groter scherm (een telefoon is te klein voor oogbewegingen), een stabiele verbinding, een koptelefoon als je auditieve stimulatie gebruikt, en een afgesloten ruimte waar hij of zij niet gestoord wordt.
Stap voor stap met Remote EMDR
- Start je videogesprek zoals altijd en vraag hoe het met de cliënt gaat.
- Open Remote EMDR en klik op Start een sessie. Er wordt automatisch een privésessie voor je aangemaakt.
- Kopieer de Link voor de patiënt uit het onderdeel Delen en stuur hem via de chat van je videogesprek.
- De cliënt opent de link in een nieuw browsertabblad of op een tweede scherm. Hij of zij ziet alleen de prikkel op volledig scherm, zonder menu's of bediening.
- Pas snelheid, patroon (links-rechts, op-neer, achtvorm of willekeurig), balgrootte, kleur en eventueel bilateraal geluid aan. Wijzigingen verschijnen direct op het scherm van de cliënt.
- Laat het videogesprek doorlopen, zodat je de cliënt hoort en tussen de sets door ziet.
Tip: vraag de cliënt de link op de laptop te openen en via een tweede apparaat aan het videogesprek deel te nemen, bijvoorbeeld een telefoon die ernaast staat. Dan zie je ook tijdens de sets het gezicht van de cliënt.
Je hoeft geen naam of e-mailadres van je cliënt in te voeren; je cliënt hoeft ook geen account te hebben. De link voor de patiënt bevat alleen een willekeurige sessie-ID.
Het protocol aanpassen voor werken op afstand
- Neem meer tijd voor de voorbereiding. Bouw hulpbronnen op, zoals een veilige plek en de kluisoefening, en zorg dat de cliënt zichzelf kan reguleren voordat je met de verwerking begint.
- Spreek een stopsignaal af dat werkt via video, zoals een hand opsteken. Als de cliënt zacht praat, mis je dat via video snel.
- Gebruik in het begin kortere sets en vraag vaker hoe het gaat, tot je weet hoe de cliënt online reageert.
- Zorg voor een veiligheidsplan: het adres waar de cliënt tijdens de sessie is, het lokale alarmnummer en iemand die hij of zij daarna kan bellen.
- Houd rekening met een verbroken verbinding. Spreek vooraf af dat je de cliënt belt als het gesprek wegvalt. Ondertussen stopt de cliënt de prikkel en doet een groundingoefening tot je er weer bent.
- Houd tijd over voor de afsluiting (fase 7). De cliënt kan na de sessie niet tien minuten in je wachtkamer bijkomen, dus plan die tijd in de sessie zelf in.
Visuele of auditieve stimulatie online?
Oogbewegingen zijn meestal de standaard, maar sommige cliënten hebben meer baat bij geluid, bijvoorbeeld als het scherm klein is of hun ogen snel moe worden. Met een koptelefoon werken afwisselende tonen links en rechts op afstand heel goed. In onze handleiding over visuele en auditieve bilaterale stimulatie vergelijken we de mogelijkheden.
Wanneer je sessies in de praktijk overweegt
Overweeg sessies in de praktijkruimte als de cliënt sterk dissocieert of vaak heftige abreacties heeft, bij acuut suïciderisico, als er thuis geen veilige, afgesloten ruimte is, of als de verbinding te onbetrouwbaar is. Dat zijn klinische afwegingen. Veel therapeuten beginnen online en stappen over op sessies in de praktijk als dat nodig is.