Is EMDR wetenschappelijk onderbouwd? Wat zeggen de behandelrichtlijnen?
EMDR heeft vanaf het begin critici gehad: sommigen deden de oogbewegingen af als een trucje. Tegelijk wordt EMDR nu door de meeste grote behandelrichtlijnen aanbevolen bij PTSS. Deze handleiding vat samen wat de richtlijnen echt zeggen, wat onderzoek laat zien over de oogbewegingen en waar het bewijs nog beperkt is, zodat je het helder kunt uitleggen aan cliënten en collega's.
Het korte antwoord
Ja, bij posttraumatische stressstoornis. Een overzicht van de stand van de wetenschap door de Jongh, de Roos en El-Leithy (2024) in het Journal of Traumatic Stress telt meer dan 30 gerandomiseerde gecontroleerde studies bij volwassenen en kinderen, en merkt op dat de meeste internationale richtlijnen EMDR aanbevelen als eerstekeusbehandeling bij PTSS. Voor andere aandoeningen is het bewijs beperkter.
Wat de richtlijnen zeggen
| Richtlijn | Wat er staat over EMDR |
|---|---|
| WHO (2013) | Traumagerichte CGT of EMDR moet worden overwogen bij volwassenen, kinderen en adolescenten met PTSS. |
| ISTSS (2019) | Sterke aanbeveling bij volwassenen, en bij kinderen en adolescenten, met PTSS. |
| NICE (2018, VK) | Bied EMDR aan volwassenen met PTSS die zich meer dan 3 maanden na een niet-oorlogsgerelateerd trauma melden, meestal in 8 tot 12 sessies. Overweeg het bij kinderen en jongeren van 7 tot 17 jaar alleen als ze niet reageren op traumagerichte CGT of er niet aan meedoen. |
| VA/DoD (2023, VS) | Aanbevolen, samen met cognitive processing therapy en prolonged exposure, als een van de belangrijkste psychotherapieën bij PTSS. |
| APA (2017, VS) | Voorwaardelijke aanbeveling bij volwassenen met PTSS. Sterke aanbevelingen gingen naar CGT, cognitive processing therapy, cognitieve therapie en prolonged exposure. |
De verschillen komen vooral voort uit hoe elk panel het bewijs woog en welke studies er destijds beschikbaar waren, niet uit tegenstrijdige resultaten. Een artikel in het Journal of EMDR Practice and Research bespreekt waarom de richtlijnen uiteenlopen.
Doen de oogbewegingen ertoe?
Dat was lang de belangrijkste kritiek: misschien werkt EMDR alleen omdat het een vorm van exposure is, en voegen de oogbewegingen niets toe. Twee onderzoekslijnen gaan daarop in.
- Onderzoek naar afzonderlijke onderdelen. Een meta-analyse van Lee en Cuijpers (2013) vond dat oogbewegingen een extra effect hadden, zowel in klinische studies als in laboratoriumstudies naar emotionele herinneringen.
- Werkgeheugen. Laboratoriumstudies laten zien dat een herinnering in gedachten houden terwijl je oogbewegingen maakt, die herinnering daarna minder levendig en minder emotioneel maakt. De belangrijkste verklaring is dat beide taken om het beperkte werkgeheugen concurreren (van den Hout e.a., 2011). Dat verklaart ook waarom de stimulatie belastend genoeg moet zijn, maar niet zo belastend dat de cliënt de herinnering kwijtraakt.
Auditieve en tactiele stimulatie worden ook veel gebruikt, maar er is minder onderzoek dat laat zien dat ze even effectief zijn als oogbewegingen. Onze handleiding over visuele en auditieve bilaterale stimulatie gaat daar dieper op in.
Meer dan PTSS
EMDR wordt ook onderzocht bij angststoornissen, depressie, psychose, chronische pijn en andere aandoeningen, vaak als aanvulling op de gebruikelijke zorg. De resultaten zijn op verschillende gebieden veelbelovend, maar er zijn minder en kleinere studies dan bij PTSS, en de grote richtlijnen bevelen EMDR bij deze aandoeningen niet aan als eerstekeusbehandeling. Wees daar open over tegenover cliënten die voor iets anders dan trauma komen.
En online EMDR?
Het bewijs voor EMDR op afstand is jonger. Een systematische review in Frontiers in Psychiatry van 16 studies vond veelbelovende effecten op PTSS-klachten, angst en depressie, maar de meeste studies waren klein en weinig hadden een controlegroep. Voorlopig is de veiligste aanpak om online het volledige protocol te geven, precies zoals je dat in de praktijk zou doen, met extra aandacht voor veiligheid. Onze handleiding over online EMDR geven legt uit hoe.
Het bewijs uitleggen aan cliënten
- EMDR is een van de best onderzochte behandelingen voor trauma, en de Wereldgezondheidsorganisatie neemt het op in haar richtlijnen voor PTSS.
- Het is een gestructureerde therapie, niet alleen oogbewegingen. Voorbereiding en veiligheid horen erbij.
- Hoeveel sessies nodig zijn, hangt af van het aantal en het soort traumatische ervaringen.
- Andere traumagerichte therapieën werken ook. Past EMDR niet bij iemand, dan zijn er goede alternatieven.