8 faz terapii EMDR — wyjaśnienie
EMDR często sprowadza się do „ruchów gałek ocznych”, ale stymulacja bilateralna to tylko jeden element ustrukturyzowanego, ośmiofazowego protokołu opracowanego przez Francine Shapiro. Każda faza ma swój cel, a pominięcie którejś z nich to częsty powód, dla którego przetwarzanie się zatrzymuje albo klient kończy sesję przytłoczony. Ten poradnik omawia fazy po kolei i podpowiada, co dostosować podczas pracy online.
Dlaczego struktura ma znaczenie
EMDR opiera się na modelu adaptacyjnego przetwarzania informacji (AIP). Trudne doświadczenia, które nie zostały w pełni przetworzone, pozostają zapisane razem z pierwotnymi obrazami, emocjami, odczuciami w ciele i przekonaniami, a te są ponownie wyzwalane w teraźniejszości. Osiem faz zapewnia, że klient jest wystarczająco stabilny, by sięgnąć do takich wspomnień, że wspomnienie zostaje aktywowane w mierzalny sposób i że każda sesja kończy się bezpiecznie.
Takiej struktury wymagają też wytyczne. Wytyczne NICE dotyczące PTSD mówią na przykład, że EMDR powinno opierać się na zweryfikowanym podręczniku i być prowadzone przez przeszkolonych terapeutów pod stałą superwizją.
Faza 1: Wywiad i planowanie terapii
Terapeuta zbiera historię klienta, informacje o obecnych objawach i celach oraz sprawdza, czy EMDR jest teraz odpowiednią metodą. Razem ustalają cele pracy: przeszłe wydarzenia leżące u źródła problemu, obecne sytuacje, które go wyzwalają, oraz przyszłe sytuacje, z którymi klient chce sobie radzić inaczej. Taką kolejność przeszłość–teraźniejszość–przyszłość nazywa się często podejściem trójtorowym. W tej fazie warto też sprawdzić objawy dysocjacji, np. za pomocą Skali Doświadczeń Dysocjacyjnych (DES).
Online: zapisz też adres, z którego klient zwykle łączy się na sesję, kontakt alarmowy i lokalny numer ratunkowy. Będą potrzebne, jeśli podczas sesji coś pójdzie nie tak.
Faza 2: Przygotowanie
Terapeuta wyjaśnia, jak działa EMDR, ustala z klientem sygnał stopu i uczy go sposobów regulacji emocji, takich jak ćwiczenie spokojnego miejsca czy pojemnika. Chodzi o to, by klient był w stanie znieść dyskomfort, który może pojawić się podczas przetwarzania, i umiał wrócić do teraźniejszości. U klientów z traumą złożoną ta faza może trwać wiele sesji.
Wtedy też klient oswaja się z samą stymulacją bilateralną: z prędkością, rozmiarem i rodzajem bodźca, które są dla niego wygodne. Szczegółowo opisujemy tę fazę w poradniku o spokojnym miejscu, pojemniku i pracy z zasobami.
Online: przetestuj bodziec na ekranie i słuchawkach klienta właśnie teraz, a nie w połowie serii przetwarzania.
Faza 3: Ocena
Terapeuta w uporządkowany sposób aktywuje wspomnienie docelowe. Klient określa:
- obraz, który przedstawia najgorszą część wspomnienia,
- negatywne przekonanie (NC): przekonanie o sobie w czasie teraźniejszym, np. „jestem bezsilny”,
- pozytywne przekonanie (PC), w które wolałby wierzyć, np. „teraz potrafię się obronić”, oceniane na skali prawdziwości przekonania (VoC, 1–7),
- emocje, które czuje teraz, poziom dyskomfortu na skali SUD (0–10) oraz miejsce w ciele, w którym go odczuwa.
Te wyjściowe oceny pozwalają mierzyć postęp. Zobacz, jak korzystać ze skal SUD i VoC.
Faza 4: Odwrażliwianie
Klient utrzymuje w umyśle wspomnienie docelowe, podążając za seriami stymulacji bilateralnej. Po każdej serii terapeuta zadaje krótkie, otwarte pytanie („Co teraz zauważasz?”) i zwykle mówi „idź za tym” przed kolejną serią, nie ingerując w skojarzenia klienta. Gdy przetwarzanie się zapętla lub utyka, terapeuta może zmienić kierunek, prędkość lub rodzaj stymulacji albo zastosować interwencję poznawczą (cognitive interweave): krótkie pytanie lub stwierdzenie, które wnosi brakującą informację.
Faza trwa, dopóki SUD nie spadnie do 0 albo do 1, jeśli niewielki pozostały dyskomfort jest uzasadniony w sytuacji klienta. Nazywa się to trafnością ekologiczną.
Online: musisz widzieć twarz klienta między seriami, a najlepiej także w ich trakcie. Pomaga drugie urządzenie do rozmowy wideo.
Faza 5: Instalacja
Terapeuta sprawdza, czy pierwotne pozytywne przekonanie nadal pasuje, czy może pojawiło się lepsze. Następnie klient łączy pozytywne przekonanie ze wspomnieniem docelowym podczas serii stymulacji bilateralnej. Po każdej serii terapeuta sprawdza VoC, dążąc do 7: całkowicie prawdziwe.
Faza 6: Skanowanie ciała
Mając w umyśle wspomnienie i pozytywne przekonanie, klient w myślach skanuje ciało od głowy do stóp. Każde pozostałe napięcie lub nietypowe odczucie jest przetwarzane kolejnymi seriami, aż ciało będzie wolne od napięcia. Czyste skanowanie ciała oznacza, że przetwarzanie danego wspomnienia jest zakończone.
Faza 7: Zamknięcie
Każda sesja kończy się zamknięciem, niezależnie od tego, czy praca nad wspomnieniem została ukończona. Jeśli nie, terapeuta pomaga klientowi odłożyć to, co zostało, i wrócić do stanu spokoju, np. za pomocą spokojnego miejsca lub ćwiczenia pojemnika. Wyjaśnia też, że przetwarzanie może trwać między sesjami i mogą pojawić się nowe wspomnienia, sny lub spostrzeżenia, oraz prosi klienta o krótkie notatki.
Online: po zakończeniu rozmowy klient od razu wraca do swojego domowego życia. Zaplanuj co najmniej dziesięć minut na zamknięcie i upewnij się, że klient jest zorientowany i bezpieczny, zanim się rozłączysz.
Faza 8: Ponowna ocena
Na początku kolejnej sesji terapeuta sprawdza poprzednie wspomnienie. Jaki jest teraz SUD? Czy pozytywne przekonanie się utrzymało? Co pojawiło się w notatkach? Jeśli wspomnienie jest przetworzone, praca przechodzi do kolejnego celu z planu: innych wspomnień z przeszłości, potem obecnych wyzwalaczy, a na końcu do szablonu przyszłości, w którym klient wyobraża sobie, jak radzi sobie z przyszłą sytuacją dzięki nowym zasobom.
Ile sesji trwa terapia EMDR?
To zależy od liczby i rodzaju traumatycznych doświadczeń. W przypadku dorosłych z PTSD wytyczne NICE podają, że EMDR prowadzi się zwykle w 8–12 sesjach, a dłużej, gdy jest to klinicznie uzasadnione, np. po wielu traumach. Fazy 1 i 2 mogą zająć jedną sesję albo wiele. W fazach 3–8 jedno wspomnienie może zostać przepracowane podczas jednej sesji albo zająć ich kilka.
Fazy EMDR w Remote EMDR
- Fazy 1–3 i 7–8 to głównie rozmowa. Prowadź je jak zwykle podczas rozmowy wideo.
- Do stymulacji bilateralnej w fazach 2, 4, 5 i 6 wyślij klientowi link dla pacjenta. Klient widzi tylko bodziec, a Ty uruchamiasz i zatrzymujesz serie oraz zmieniasz prędkość, wzorzec ruchu i dźwięk z paska narzędzi.
- Z darmowym kontem możesz zapisywać oceny SUD i VoC oraz notatki z sesji w dossier pacjenta, dzięki czemu ponowna ocena w fazie 8 zaczyna się od Twoich własnych zapisków.